പെർസി ബിഷ് ഷെല്ലി രചിച്ച ‘Ozymandias’ മനുഷ്യന്റെ അധികാരം, അഹങ്കാരം, പ്രശസ്തി, ഭൗതിക മഹത്വം എന്നിവയുടെ നശ്വരതയെ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ശക്തമായ കവിതയാണ്. ഒരുകാലത്ത് അതിശക്തനായിരുന്ന ഒരു രാജാവിന്റെ തകർന്ന പ്രതിമയിലൂടെ, എത്ര വലിയ അധികാരവും കാലത്തിന്റെ മുന്നിൽ ശാശ്വതമല്ലെന്ന് കവി വ്യക്തമാക്കുന്നു.
കവിതയുടെ തുടക്കത്തിൽ കവി ഒരു പുരാതന ദേശത്തുനിന്നു വന്ന സഞ്ചാരിയെ കണ്ടുമുട്ടിയതായി പറയുന്നു. ആ സഞ്ചാരി മരുഭൂമിയിൽ കണ്ട ഒരു വലിയ പ്രതിമയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു. ശരീരഭാഗമില്ലാത്ത രണ്ട് വലിയ കൽക്കാലുകൾ മരുഭൂമിയിൽ ഇപ്പോഴും നിൽക്കുന്നു. അവയ്ക്കരികിൽ മണലിൽ പകുതിയോളം മുങ്ങിക്കിടക്കുന്ന നിലയിൽ പ്രതിമയുടെ തകർന്ന മുഖവും കാണാം.
പ്രതിമ തകർന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ മുഖഭാവം രാജാവിന്റെ സ്വഭാവം വ്യക്തമാക്കുന്നു. മുഖത്തെ നെറ്റിചുളിവും ചുളിഞ്ഞ ചുണ്ടുകളും തണുത്ത അധികാരഭാവവും ഓസിമാൻഡിയാസ് അഹങ്കാരിയും കർക്കശനും അധികാരപ്രിയനുമായ ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാജാവിന്റെ വികാരങ്ങളും സ്വഭാവവും ശിലയിൽ അതിമനോഹരമായി പകർത്താൻ ശില്പിക്ക് കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
“The hand that mocked them, and the heart that fed” എന്ന ആശയത്തിലൂടെ രാജാവിന്റെ വികാരങ്ങളും അഹങ്കാരവും ശില്പി കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കി പ്രതിമയിൽ പുനഃസൃഷ്ടിച്ചതായി കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാജാവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമ്രാജ്യവും ഇല്ലാതായിട്ടും ശില്പിയുടെ കലയിൽ പതിഞ്ഞ രാജാവിന്റെ സ്വഭാവം ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതിൽ വലിയ വിരോധാഭാസമുണ്ട്.
പ്രതിമയുടെ പീഠത്തിൽ ഓസിമാൻഡിയാസിന്റെ അഭിമാനം പ്രകടമാക്കുന്ന ഒരു സന്ദേശമുണ്ട്. അവൻ സ്വയം “Ozymandias, King of Kings” എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. തന്റെ മഹത്തായ നേട്ടങ്ങൾ കണ്ട് മറ്റു ശക്തരായ ഭരണാധികാരികൾ പോലും നിരാശരാകട്ടെ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ അവൻ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. തന്റെ അധികാരവും നേട്ടങ്ങളും ഒരിക്കലും നശിക്കില്ലെന്ന അമിതമായ ആത്മവിശ്വാസമാണ് ഈ വാക്കുകളിൽ പ്രകടമാകുന്നത്.
എന്നാൽ ഈ അഭിമാനപ്രഖ്യാപനത്തിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ കവി പറയുന്നത് “Nothing beside remains” എന്നാണ്. ഓസിമാൻഡിയാസ് അഭിമാനിച്ചിരുന്ന മഹത്തായ നിർമ്മിതികളോ സാമ്രാജ്യമോ അധികാരമോ ഒന്നും അവശേഷിക്കുന്നില്ല. അവിടെ ഇപ്പോൾ കാണുന്നത് തകർന്ന പ്രതിമയും ചുറ്റും പരന്നുകിടക്കുന്ന വിശാലമായ മരുഭൂമിയും മാത്രമാണ്.
ഒരുകാലത്ത് മഹത്തായിരുന്ന പ്രതിമ ഇപ്പോൾ ഒരു “colossal Wreck”, അഥവാ ഭീമാകാരമായ അവശിഷ്ടം മാത്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അതിനുചുറ്റും അതിരുകളില്ലാതെ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഏകാന്തമായ മണൽപ്പരപ്പാണ്. ഓസിമാൻഡിയാസിന്റെ അഹങ്കാരം നിറഞ്ഞ വാക്കുകളും അവന്റെ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഇന്നത്തെ ശൂന്യതയും തമ്മിലുള്ള ഈ വൈരുധ്യമാണ് കവിതയുടെ പ്രധാന സന്ദേശത്തെ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്നത്.
മനുഷ്യന്റെ അധികാരം, സമ്പത്ത്, പ്രശസ്തി, സാമ്രാജ്യങ്ങൾ, ഭൗതിക നേട്ടങ്ങൾ എന്നിവ ഒന്നും ശാശ്വതമല്ല എന്നതാണ് കവിതയുടെ കേന്ദ്ര ആശയം. എത്ര ശക്തനായ ഭരണാധികാരിയായാലും കാലത്തിന്റെ ഒഴുക്കിനെ തടയാൻ കഴിയില്ല. മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിക്കുന്ന മഹത്തായ സാമ്രാജ്യങ്ങളും സ്മാരകങ്ങളും ഒടുവിൽ നാശത്തിന് വിധേയമാകും.
അതുകൊണ്ട് തന്നെ ‘Ozymandias’ അഹങ്കാരത്തിനും അധികാരഗർവത്തിനുമെതിരായ ശക്തമായ മുന്നറിയിപ്പാണ്. തന്റെ മഹത്വം ഭാവിതലമുറകളോട് പ്രഖ്യാപിക്കാനാണ് ഓസിമാൻഡിയാസ് പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ചത്. എന്നാൽ അതേ തകർന്ന പ്രതിമ ഇന്ന് മറ്റൊരു സത്യമാണ് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് — മനുഷ്യന്റെ അധികാരം ക്ഷണികമാണ്; അഹങ്കാരം വ്യർത്ഥമാണ്; കാലമാണ് ആത്യന്തിക വിജയി.